<p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड किरकोळ गुंतवणूकदारांना तुलनेने कमी खर्चात विविध प्रकारच्या प्रतिभूतींमध्ये (सिक्युरिटीज) गुंतवणूक करण्याचा मार्ग उपलब्ध करून देतात, शिवाय गुंतवणुकीचे निर्णय घेण्याचे काम व्यावसायिक फंड व्यवस्थापकाकडे सोपवता येते. या लेखात म्युच्युअल फंड म्हणजे काय, ते कसे काम करतात, त्यांचे फायदे, त्यांच्याकडून आकारले जाणारे शुल्क आणि त्यांच्याशी निगडित जोखमी याबद्दल माहिती दिली आहे.</p> <h3 style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड म्हणजे काय?</h3> <p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड हे एक सामूहिक गुंतवणूक साधन आहे जे अनेक गुंतवणूकदारांकडून पैसे गोळा करते आणि ते इक्विटी, बाँड्स, सरकारी सिक्युरिटीज आणि मनी मार्केट साधनांमध्ये गुंतवते.</p> <p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड योजनेत गोळा केलेले पैसे व्यावसायिक फंड व्यवस्थापकांद्वारे योजनेच्या गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टाला अनुसरून स्टॉक्स, बाँड्स इ. मध्ये गुंतवले जातात. या सामूहिक गुंतवणूक योजनेतून मिळणारे उत्पन्न किंवा नफा, लागू असलेले खर्च आणि वैधानिक आकारणी वजा केल्यानंतर, योजनेच्या 'नेट ॲसेट व्हॅल्यू'ची (NAV) गणना करून गुंतवणूकदारांमध्ये त्यांच्या गुंतवणुकीच्या प्रमाणात वाटला जातो.या बदल्यात, म्युच्युअल फंड थोडी फी आकारतो.</p> <p style="text-align: left;">थोडक्यात, म्युच्युअल फंड म्हणजे अनेक गुंतवणूकदारांनी एकत्र आणलेला आणि व्यावसायिक फंड व्यवस्थापकाद्वारे व्यवस्थापित केलेला पैशांचा सामूहिक पूल आहे.</p> <p style="text-align: left;">भारतामध्ये म्युच्युअल फंड हे 'सेबी (म्युच्युअल फंड) विनियम, १९९६' [SEBI (Mutual Funds) Regulations, 1996] यांनुसार, 'इंडियन ट्रस्ट्स ॲक्ट, १८८२' (Indian Trusts Act, 1882) अंतर्गत 'ट्रस्ट'च्या स्वरूपात स्थापन केले जातात. म्युच्युअल फंडांकडून योजना व्यवस्थापित करण्यासाठी आकारले जाणारे शुल्क आणि खर्च नियमनाच्या कक्षेत येतात आणि ते सेबीने निश्चित केलेल्या मर्यादांच्या अधीन असतात.</p> <h3 style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड कसे काम करते?</h3> <p style="text-align: left;">जेव्हा जेव्हा बाजार लक्षणीयरीत्या घसरतो किंवा उसळी घेतो, तेव्हा तेव्हा फंडाच्या कामगिरीचे पुनरावलोकन करण्याचा मोह टाळावा. सक्रियपणे व्यवस्थापित केल्या जाणाऱ्या इक्विटी योजनेच्या बाबतीत संयम बाळगला पाहिजे आणि फंडाला पोर्टफोलिओमध्ये परतावा निर्माण करण्यासाठी वाजवी कालावधी – १८ ते २४ महिने – दिला पाहिजे.</p> <p style="text-align: left;">जेव्हा तुम्ही म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करता, तेव्हा तुम्ही इतर अनेक गुंतवणूकदारांसह तुमचे पैसे एकत्र करत असता. म्युच्युअल फंड गुंतवलेल्या रकमेच्या बदल्यात प्रचलित NAV दराने "युनिट्स" जारी करतो. म्युच्युअल फंडातून मिळणाऱ्या परताव्यात, फंडाने मिळवलेले लाभांश, व्याज, भांडवली नफा किंवा इतर उत्पन्न यांतून गुंतवणूकदारांना केल्या जाणाऱ्या वितरणाचा समावेश असू शकतो. तुम्ही म्युच्युअल फंडाचे युनिट्स गुंतवलेल्या रकमेपेक्षा जास्त (किंवा कमी) किमतीला विकल्यास तुम्हाला भांडवली नफा (किंवा तोटा) देखील होऊ शकतो.</p> <p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड अशा गुंतवणूकदारांसाठी आदर्श आहेत, ज्यांना –</p> <ul> <li>थेट शेअर बाजारात गुंतवणूक करण्याचे ज्ञान किंवा कौशल्य/अनुभव नाही.</li> <li>आपली संपत्ती वाढवायची आहे, परंतु शेअर बाजाराचा अभ्यास करण्याची इच्छा किंवा त्यासाठी वेळ नाही.</li> <li>फक्त थोडी रक्कम गुंतवायची आहे.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक का करावी?</h3> <p style="text-align: left;">गुंतवणुकीची उद्दिष्टे व्यक्तिपरत्वे वेगवेगळी असल्यामुळे – उदा. निवृत्तीनंतरचा खर्च, मुलांच्या शिक्षणासाठी किंवा लग्नासाठी पैसे, घरखरेदी इत्यादी – ही उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी आवश्यक असलेली गुंतवणूक उत्पादनेही वेगवेगळी असतात. स्वतंत्र सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करण्याच्या तुलनेत म्युच्युअल फंड काही ठळक फायदे देतात. म्युच्युअल फंड इक्विटी शेअर्स, कॉर्पोरेट बाँड्स, सरकारी रोखे आणि मनी मार्केट साधनांमध्ये गुंतवणुकीसाठी अनेक पर्याय देतात; त्यामुळे किरकोळ गुंतवणूकदारांना भांडवली बाजारातील तेजीत सहभागी होऊन तिचा लाभ घेण्याचा एक उत्कृष्ट मार्ग उपलब्ध होतो. त्यांचे मुख्य फायदे असे की, तुम्ही तुलनेने कमी खर्चात विविध सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करू शकता आणि गुंतवणुकीचे निर्णय व्यावसायिक व्यवस्थापकावर सोपवू शकता.</p> <h3 style="text-align: left;">खर्च प्रमाण</h3> <p style="text-align: left;">सेबी (म्युच्युअल फंड) नियमन, १९९६ अंतर्गत, म्युच्युअल फंडांना योजना व्यवस्थापित करण्यासाठी काही परिचालन खर्च आकारण्याची परवानगी आहे, जसे की विक्री आणि विपणन / जाहिरात खर्च, प्रशासकीय खर्च, व्यवहार खर्च, गुंतवणूक व्यवस्थापन शुल्क, निबंधक शुल्क, कस्टोडियन शुल्क आणि ऑडिट शुल्क. हे फंडाच्या दैनंदिन निव्वळ मालमत्तेची टक्केवारी म्हणून आकारले जातात.</p> <p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड योजना चालवण्यासाठी आणि व्यवस्थापित करण्यासाठी येणाऱ्या अशा सर्व खर्चांच्या एकत्रित प्रमाणाला 'टोटल एक्सपेन्स रेशो' (TER) म्हटले जाते.</p> <p style="text-align: left;">TER ची गणना योजनेच्या सरासरी नेट ॲसेट व्हॅल्यूच्या (NAV) टक्केवारीच्या स्वरूपात केली जाते. म्युच्युअल फंडाचे दैनंदिन NAV खर्च वजा केल्यानंतर जाहीर केले जाते.</p> <p style="text-align: left;">सध्या भारतात एक्सपेन्स रेशो 'फंजिबल' (परस्पर-परिवर्तनीय) आहे, म्हणजेच, जोपर्यंत एकूण एक्सपेन्स रेशो विहित मर्यादेत आहे, तोपर्यंत परवानगी असलेल्या कोणत्याही विशिष्ट प्रकारच्या खर्चावर स्वतंत्र मर्यादा नाही. म्युच्युअल फंडाची AMC जास्तीत जास्त किती TER खर्च करून तो फंडावर आकारू शकते, याच्या नियामक मर्यादा सेबी (म्युच्युअल फंड) विनियमांच्या विनियम ५२ अंतर्गत निर्दिष्ट केल्या आहेत.</p> <p style="text-align: left;">1 एप्रिल 2020 पासून, TER मर्यादेत खालीलप्रमाणे सुधारणा करण्यात आली आहे:</p> <table style="border-collapse: collapse; width: 100%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 40%;" rowspan="2"><strong>व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता (AUM)</strong></td> <td style="width: 60%;" colspan="2"><strong>दैनंदिन निव्वळ मालमत्तेची टक्केवारी म्हणून कमाल TER</strong></td> </tr> <tr> <td style="width: 30%;"><strong>इक्विटी फंडांसाठी TER</strong></td> <td style="width: 30%;"><strong>डेब्ट फंडसाठी TER</strong></td> </tr> <tr> <td>पहिल्या रु. 500 कोटींवर</td> <td>2.25%</td> <td>2.00%</td> </tr> <tr> <td>पुढील रु. 250 कोटींवर</td> <td>2.00%</td> <td>1.75%</td> </tr> <tr> <td>पुढील रु. 1,250 कोटींवर</td> <td>1.75%</td> <td>1.50%</td> </tr> <tr> <td>पुढील रु. 3,000 कोटींवर</td> <td>1.60%</td> <td>1.35%</td> </tr> <tr> <td>पुढील रु. 5,000 कोटींवर</td> <td>1.50%</td> <td>1.25%</td> </tr> <tr> <td>पुढील रु. 40,000 कोटींवर</td> <td>दैनंदिन निव्वळ मालमत्तेत रु. 5,000 कोटी किंवा त्याच्या काही भागाच्या प्रत्येक वाढीसाठी एकूण एक्स्पेन्स रेशिओमध्ये 0.05% ची कपात</td> <td>दैनंदिन निव्वळ मालमत्तेत रु. 5,000 कोटी किंवा त्याच्या काही भागाच्या प्रत्येक वाढीसाठी एकूण एक्स्पेन्स रेशिओमध्ये 0.05% ची कपात</td> </tr> <tr> <td>रु. 50,000 कोटींच्या वर</td> <td>1.05%</td> <td>0.80%</td> </tr> </tbody> </table> <p style="text-align: left;">याव्यतिरिक्त, जर टॉप 30 शहरांच्या (B30) बाहेरील किरकोळ गुंतवणूकदारांकडून येणारा नवीन ओघ योजनेतील एकूण नवीन ओघाच्या किमान (a) 30% किंवा (b) योजनेच्या सरासरी ॲसेट्स अंडर मॅनेजमेंटच्या (वर्षाच्या सुरुवातीपासून आतापर्यंत) 15%, यापैकी जे जास्त असेल, तितका असेल तर म्युच्युअल फंडांना 30 bps पर्यंत अधिक शुल्क आकारण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. हे प्रामुख्याने टियर-2 आणि टियर-3 शहरांमधून म्युच्युअल फंडांमध्ये गुंतवणुकीला प्रोत्साहन देण्यासाठी आहे.</p> <p style="text-align: left;"><strong>TER चा योजनेच्या NAV वर थेट परिणाम होतो: योजनेचा एक्सपेन्स रेशो जितका कमी, तितका NAV जास्त असतो</strong>. त्यामुळे, म्युच्युअल फंड योजना निवडताना TER हा एक महत्त्वाचा निकष आहे.</p> <p style="text-align: left;">सध्याच्या SEBI नियमांनुसार, म्युच्युअल फंडांनी त्यांच्या वेबसाइटवर तसेच AMFI च्या वेबसाइटवर दररोज सर्व योजनांचा TER उघड करणे आवश्यक आहे.</p> <h3 style="text-align: left;">म्युच्युअल फंडांमधील जोखीम</h3> <h4 style="text-align: left;">मानक जोखीम घटक</h4> <ul> <li>म्युच्युअल फंड योजना या हमी किंवा निश्चित परतावा देणारी उत्पादने नाहीत.</li> <li>म्युच्युअल फंड युनिट्समधील गुंतवणुकीमध्ये ट्रेडिंग व्हॉल्यूम, सेटलमेंट जोखीम, तरलता जोखीम आणि कसूर (डिफॉल्ट) जोखीम यांसारख्या गुंतवणुकीच्या जोखमींचा समावेश असतो, ज्यामध्ये मुद्दलाचे संभाव्य नुकसान देखील समाविष्ट असते.</li> <li>योजना ज्या सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करते त्यांच्या किमती / मूल्य / व्याजदरांमध्ये चढ-उतार होत असल्याने, म्युच्युअल फंड योजनेतील गुंतवणुकीचे मूल्य वाढू किंवा कमी होऊ शकते.</li> <li>योजनेतील स्वतंत्र गुंतवणुकींच्या मूल्यावर परिणाम करणाऱ्या घटकांव्यतिरिक्त, व्यापक इक्विटी आणि बाँड बाजारांमधील हालचालींनुसार योजनेचे NAV बदलू शकते. व्याजदरातील बदल, चलन विनिमय दर, सरकारी धोरणांमधील बदल, करप्रणाली, राजकीय, आर्थिक किंवा इतर घडामोडी आणि शेअर व बाँड बाजारांमधील वाढती अस्थिरता यांसारख्या, परंतु यांपुरत्याच मर्यादित नसलेल्या, एकूणच भांडवली व मुद्रा बाजारांवर परिणाम करणाऱ्या घटकांचाही त्यावर प्रभाव पडू शकतो.</li> <li>मागील कामगिरी कोणत्याही म्युच्युअल फंड योजनेच्या भविष्यातील कामगिरीची हमी देत नाही.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">विशिष्ट जोखीम घटक: इक्विटीमधील गुंतवणुकीशी संबंधित जोखीम</h4> <ul> <li><strong>पैसे गमावण्याची जोखीम:</strong> इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित साधनांमधील गुंतवणुकीमध्ये काही प्रमाणात जोखीम असते. मुद्दल गमावण्याची संभाव्य जोखीम पत्करणे परवडत असेल, तरच गुंतवणूकदारांनी इक्विटी योजनांमध्ये गुंतवणूक करावी.</li> <li><strong>किंमत जोखीम:</strong> इक्विटी शेअर्स आणि इक्विटी-संबंधित साधने अस्थिर असतात आणि दररोज त्यांच्या किमतीत चढ-उतार होण्याची शक्यता असते.</li> <li><strong>सूचीबद्ध सिक्युरिटीजसाठी तरलता जोखीम:</strong> इक्विटीमध्ये केलेल्या गुंतवणुकीची तरलता ट्रेडिंग व्हॉल्यूम आणि सेटलमेंट कालावधीमुळे मर्यादित असू शकते. अनपेक्षित परिस्थितीमुळे सेटलमेंट कालावधी लक्षणीयरीत्या वाढू शकतो. स्टॉक एक्स्चेंजवर सूचीबद्ध असलेल्या सिक्युरिटीजमध्ये कमी तरलता जोखीम असली तरी, या गुंतवणुकींची विक्री करण्याची क्षमता स्टॉक एक्स्चेंजवरील एकूण ट्रेडिंग व्हॉल्यूममुळे मर्यादित असते. योजनेच्या पोर्टफोलिओमधील सिक्युरिटीजचे मूल्य नंतर घसरले, तर म्युच्युअल फंडाला त्या सिक्युरिटीज विकता न आल्यामुळे योजनेचे संभाव्य नुकसान होऊ शकते; आणि अशा प्रकारे सिक्युरिटी अखेरीस विकली जाईपर्यंत फंडाला नुकसान सहन करावे लागू शकते.</li> <li><strong>इव्हेंट जोखीम:</strong> कंपनी-विशिष्ट किंवा क्षेत्र-विशिष्ट घटनेमुळे निर्माण होणारी किंमत जोखीम.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">डेट सिक्युरिटीज आणि मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समधील गुंतवणुकीशी संबंधित जोखीम</h4> <p style="text-align: left;">डेट सिक्युरिटीजमध्ये जारीकर्त्याच्या देय तारखेला (तारखांना) मुद्दल आणि व्याजाची देयके पूर्ण करण्याच्या असमर्थतेची जोखीम असते (क्रेडिट जोखीम). तसेच व्याजदर संवेदनशीलता, जारीकर्त्याच्या पतपात्रतेबद्दल बाजाराचा दृष्टिकोन आणि बाजारातील एकूण तरलता यांसारख्या घटकांमुळे त्यांच्या किमतीत अस्थिरता असू शकते (बाजार जोखीम).</p> <p style="text-align: left;">डेट साधनांमधील व्यवहारांच्या वेळेमुळे — जी बऱ्याचदा योजनेतील खरेदी आणि रिडेम्प्शनच्या वेळेवर अवलंबून असते — भांडवली मूल्यात वाढ किंवा घट होऊ शकते, कारण डेट साधनांचे मूल्य सामान्यतः प्रचलित व्याजदरांच्या व्यस्त प्रमाणात बदलते.</p> <ul> <li><strong>व्याजदर जोखीम:</strong> निश्चित उत्पन्न सिक्युरिटीजचे बाजार मूल्य सामान्यतः व्याजदराच्या हालचालीशी व्यस्त प्रमाणात संबंधित असते. सामान्यतः, जेव्हा व्याजदर वाढतात, तेव्हा विद्यमान निश्चित उत्पन्न सिक्युरिटीजच्या किमती घसरतात आणि जेव्हा व्याजदर कमी होतात, तेव्हा अशा किमती वाढतात. त्यानुसार, बाजारातील व्याजदर वाढल्यास योजनेच्या पोर्टफोलिओचे मूल्य घसरू शकते आणि बाजारातील व्याजदर कमी झाल्यावर वाढू शकते. किमतीतील घसरण किंवा वाढीचे प्रमाण सिक्युरिटीच्या कूपन आणि मॅच्युरिटीवर अवलंबून असते. सिक्युरिटी ज्या यील्ड (परतावा दर) स्तरावर ट्रेड केली जात आहे, त्यावरही ते अवलंबून असते.</li> <li><strong>क्रेडिट जोखीम:</strong> निश्चित उत्पन्न सिक्युरिटीजच्या जारीकर्त्यांनी व्याज आणि / किंवा मुद्दलाच्या परतफेडीत कसूर (डिफॉल्ट) केल्यास निर्माण होणारी ही जोखीम आहे. कसूर झाल्यास, योजनेला देय रक्कम पूर्णपणे प्राप्त होईलच असे नाही आणि योजनेचे NAV कसुरीच्या प्रमाणात घसरू शकते. कोणतीही कसूर नसतानाही, जारीकर्त्याच्या क्रेडिट रेटिंगमधील अपेक्षित बदलांनुसार सिक्युरिटीची किंमत बदलू शकते. सरकारी सिक्युरिटी ही सार्वभौम सिक्युरिटी असते आणि ती अधिक सुरक्षित असते. कॉर्पोरेट बाँड्समध्ये सरकारी सिक्युरिटीजच्या तुलनेत जास्त क्रेडिट जोखीम असते. कॉर्पोरेट बाँड्समध्येही सुरक्षिततेचे विविध स्तर असतात आणि रेटिंग एजन्सीने उच्च रेटिंग दिलेला बाँड त्याच रेटिंग एजन्सीने कमी रेटिंग दिलेल्या बाँडपेक्षा अधिक सुरक्षित असतो.</li> <li><strong>स्प्रेड जोखीम:</strong> कॉर्पोरेट बाँड्सवरील क्रेडिट स्प्रेड्स बदलत्या बाजार परिस्थितीनुसार बदलू शकतात. क्रेडिट स्प्रेड्स रुंदावल्यास पोर्टफोलिओमधील डेट सिक्युरिटीजचे बाजार मूल्य कमी होऊ शकते आणि स्प्रेड्स कमी झाल्यास ते वाढू शकते. त्याचप्रमाणे, फ्लोटिंग रेट सिक्युरिटीजच्या बाबतीत, बेंचमार्क सिक्युरिटी / इंडेक्सवरील स्प्रेड्स रुंदावल्यास, अशा सिक्युरिटीजचे मूल्य कमी होऊ शकते.</li> <li><strong>तरलता जोखीम:</strong> सिक्युरिटीज त्यांच्या मूल्यांकनातील यील्ड-टू-मॅच्युरिटीवर (YTM) किंवा खऱ्या मूल्यावर, अथवा त्याच्या जवळपास, किती सहजपणे विकता येतात, याच्याशी संबंधित ही जोखीम आहे. बाजारातील तरलतेची स्थिती वेळोवेळी बदलते. बाजारातील परिस्थितीनुसार बाँडची तरलता बदलू शकते, ज्यामुळे बाँडच्या किमतीशी जोडलेल्या तरलता प्रीमियममध्ये बदल होऊ शकतात. तरलतेची कमतरता असलेल्या परिस्थितीत, सिक्युरिटीज विकण्याच्या गरजेमुळे नेहमीपेक्षा जास्त इम्पॅक्ट कॉस्ट येऊ शकतो. याव्यतिरिक्त, पोर्टफोलिओमधील कोणत्याही विशिष्ट सिक्युरिटीची तरलता बाजारातील परिस्थितीनुसार कमी होऊ शकते, ज्यामुळे विक्रीच्या वेळी जास्त सूट (discount) द्यावी लागू शकते.<br>तरलता जोखमीचा प्रमुख मापदंड म्हणजे डीलरने दिलेली बिड किंमत आणि ऑफर किंमत यांमधील फरक (स्प्रेड) होय. ट्रेडिंग व्हॉल्यूम, सेटलमेंट कालावधी आणि हस्तांतरण प्रक्रिया यांमुळे अशा काही गुंतवणुकींची तरलता मर्यादित होऊ शकते. भारतीय वित्तीय बाजारांच्या विविध विभागांचे सेटलमेंट कालावधी वेगवेगळे असतात आणि अनपेक्षित परिस्थितीमुळे हे कालावधी लक्षणीयरीत्या वाढू शकतात. शिवाय, सेटलमेंटला उशीर झाल्यामुळे असे तात्पुरते कालावधी येऊ शकतात ज्यामध्ये योजनेच्या मालमत्तेचा काही भाग गुंतवला जात नाही आणि त्यावर कोणताही परतावा मिळत नाही, किंवा योजनेची गुंतवणुकीची आकर्षक संधी हुकू शकते.<br>सिक्युरिटी विकताना ती अतरल (illiquid) होऊ शकते, ज्यामुळे पोर्टफोलिओच्या मूल्यात घट होऊ शकते. प्रतिबंधित आणि अतरल सिक्युरिटीजची खरेदी किंमत आणि त्यानंतरचे मूल्यांकन, तरल बाजार अस्तित्वात असलेल्या तुलनीय सिक्युरिटीजच्या बाजारभावाच्या तुलनेत सूट दर्शवू शकतात, जी लक्षणीय असू शकते.</li> <li><strong>प्रतिपक्ष जोखीम:</strong> एखाद्या व्यवहारात प्रतिपक्षाने प्राप्त मोबदल्याच्या बदल्यात सिक्युरिटीज वितरित करण्यात, किंवा वितरित केलेल्या सिक्युरिटीजच्या बदल्यात मोबदला देण्यात, पूर्णतः किंवा अंशतः किंवा मान्य केलेल्या तपशीलानुसार अपयशी ठरण्याची ही जोखीम आहे. प्रतिपक्षाने कसूर केल्यास फंडाचे नुकसान होऊ शकते.</li> <li><strong>प्रीपेमेंट जोखीम:</strong> जेव्हा कर्जदार देय तारखेपूर्वी कर्जाची परतफेड करतो, तेव्हा ही जोखीम उद्भवते. यामुळे म्युच्युअल फंड योजनेच्या यील्डमध्ये आणि मुदतीत (tenor) बदल होऊ शकतो. जेव्हा व्याजदर कमी होतात, तेव्हा कमी व्याजदराने घेतलेल्या पैशातून जास्त व्याजाच्या कर्जाची परतफेड करण्याकडे कर्जदारांचा कल असतो, ज्यामुळे ॲसेट-बॅक्ड सिक्युरिटीजची (ABS) सरासरी मुदत कमी होते. तथापि, व्याजदर वाढले तरीही काही प्रमाणात प्रीपेमेंट जोखीम असते; जसे की घर विकले जाते तेव्हा मालक तारण कर्ज (mortgage) फेडतो किंवा कार विकली जाते तेव्हा ऑटो लोन फेडले जाते. व्याजदर कमी झाल्यावर प्रीपेमेंट जोखीम वाढत असल्यामुळे पुनर्गुंतवणूक जोखीमही निर्माण होते, म्हणजेच मुद्दल केवळ कमी दराने पुन्हा गुंतवता येण्याची जोखीम.</li> <li><strong>पुनर्गुंतवणूक जोखीम:</strong> निश्चित उत्पन्न सिक्युरिटीजमधील गुंतवणुकीत पुनर्गुंतवणूक जोखीम असते, कारण कूपन पेमेंट किंवा मुदतपूर्तीच्या तारखांना प्रचलित असलेले व्याजदर बाँडच्या मूळ कूपनपेक्षा (सिक्युरिटीच्या खरेदी यील्डपेक्षा) भिन्न असू शकतात. यामुळे गुंतवणुकीच्या वेळी अपेक्षित असलेल्या यील्डपेक्षा अंतिम प्राप्त यील्ड कमी असू शकते. पुनर्गुंतवणुकीतून मिळणारे अतिरिक्त उत्पन्न हा "व्याजावरील व्याज" घटक असतो. अंतरिम रोख प्रवाहाची पुनर्गुंतवणूक ज्या दराने करता येईल, तो दर मूळ गृहीत धरलेल्या दरापेक्षा कमी असण्याची जोखीम असू शकते.</li> </ul> <h3>म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करण्याचे फायदे</h3> <ol> <li><strong>व्यावसायिक व्यवस्थापन:</strong> गुंतवणूकदारांकडे स्वतःचे संशोधन करण्यासाठी आणि स्वतंत्र शेअर्स किंवा बाँड्स खरेदी करण्यासाठी वेळ किंवा आवश्यक ज्ञान आणि संसाधने नसण्याची शक्यता असते. म्युच्युअल फंडाचे व्यवस्थापन पूर्णवेळ, व्यावसायिक मनी मॅनेजर्सकडून केले जाते, ज्यांच्याकडे गुंतवणुकीची सक्रियपणे खरेदी, विक्री आणि देखरेख करण्याचे कौशल्य, अनुभव आणि संसाधने असतात. फंड मॅनेजर गुंतवणुकीवर सतत लक्ष ठेवतो आणि योजनेची उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी त्यानुसार पोर्टफोलिओमध्ये फेरबदल (रीबॅलन्सिंग) करतो. व्यावसायिक फंड मॅनेजर्सकडून केले जाणारे पोर्टफोलिओ व्यवस्थापन हा म्युच्युअल फंडाच्या सर्वात महत्त्वाच्या फायद्यांपैकी एक आहे.</li> <li><strong>जोखीम विविधीकरण</strong>: म्युच्युअल फंडामध्ये युनिट्स खरेदी करणे हा इक्विटी, डेट (कर्जरोखे) आणि सोने यांसारख्या अनेक सिक्युरिटीज आणि मालमत्ता वर्गांमध्ये तुमची गुंतवणूक वैविध्यपूर्ण करण्याचा एक सोपा मार्ग आहे. यामुळे जोखीम विभागण्यास मदत होते, जेणेकरून तुमची सर्व गुंतवणूक एकाच ठिकाणी एकवटलेली राहणार नाही. जेव्हा एखाद्या म्युच्युअल फंड योजनेतील अंतर्निहित सिक्युरिटीला बाजारातील प्रतिकूल परिस्थितीचा सामना करावा लागतो, तेव्हा हे फायदेशीर ठरते. विविधीकरणामुळे, एका मालमत्ता वर्गाशी संबंधित जोखीम इतर वर्गांमुळे संतुलित होते. पोर्टफोलिओमधील एका गुंतवणुकीचे मूल्य कमी झाले, तरी इतर गुंतवणुकींवर त्याचा परिणाम होईलच असे नाही आणि त्यांचे मूल्य वाढूही शकते. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, जरी तुमच्या पोर्टफोलिओमधील एखाद्या विशिष्ट घटकाला अस्थिर काळाचा सामना करावा लागला, तरी तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीचे संपूर्ण मूल्य गमावत नाही. त्यामुळे जोखीम विविधीकरण हा म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करण्याच्या सर्वात ठळक फायद्यांपैकी एक आहे.</li> <li><strong>परवडणारी आणि सोयीस्कर गुंतवणूक (लहान रकमेची गुंतवणूक):</strong> अनेक गुंतवणूकदारांसाठी, एकाच म्युच्युअल फंडामध्ये असलेल्या सर्व स्वतंत्र सिक्युरिटीजची थेट खरेदी करणे अधिक खर्चिक असू शकते. याउलट, बहुतांश म्युच्युअल फंडांसाठी किमान प्रारंभिक गुंतवणूक अधिक परवडणारी असते.</li> <li><strong>तरलता: </strong>तुम्ही तुमच्या आर्थिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी कोणत्याही कामकाजाच्या दिवशी (जेव्हा शेअर बाजार आणि/किंवा बँका सुरू असतात) ओपन-एंडेड म्युच्युअल फंड योजनांचे युनिट्स सहजपणे रिडीम करू शकता (म्हणजेच विकून रोख रक्कम मिळवू शकता), ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे पैसे सहज उपलब्ध होतात. योजनेच्या प्रकारानुसार, रिडेम्प्शनची रक्कम एका दिवसापासून ३-४ दिवसांच्या आत तुमच्या बँक खात्यात जमा केली जाते; उदाहरणार्थ, लिक्विड फंड आणि ओव्हरनाईट फंडांच्या बाबतीत, रिडेम्प्शनची रक्कम पुढील कामकाजाच्या दिवशी दिली जाते.<br>मात्र, कृपया लक्षात घ्या की क्लोज-एंडेड म्युच्युअल फंड योजनांचे युनिट्स केवळ मुदतपूर्तीच्या वेळीच (मॅच्युरिटी) रिडीम करता येतात. त्याचप्रमाणे, ELSS च्या युनिट्सचा लॉक-इन कालावधी ३ वर्षांचा असतो आणि त्यानंतरच ते रिडीम करता येतात.</li> <li><strong>कमी खर्च:</strong> कमी खर्च हा म्युच्युअल फंडांचा एक महत्त्वाचा फायदा आहे. अतिशय मोठ्या प्रमाणावर कामकाज होत असल्याने मिळणाऱ्या खर्चबचतीमुळे (economies of scale), म्युच्युअल फंड योजनांचे खर्च गुणोत्तर (एक्सपेन्स रेशो) कमी असते. खर्च गुणोत्तर म्हणजे योजनेचा वार्षिक परिचालन खर्च, जो फंडाच्या दैनंदिन निव्वळ मालमत्तेच्या टक्केवारीच्या स्वरूपात व्यक्त केला जातो. योजनेच्या परिचालन खर्चामध्ये प्रशासन, व्यवस्थापन, जाहिरात इत्यादींशी संबंधित खर्चाचा समावेश होतो. विविध प्रकारच्या योजनांसाठी खर्च गुणोत्तराच्या मर्यादा सेबी (म्युच्युअल फंड) विनियम, १९९६ मधील विनियम ५२ अंतर्गत निर्दिष्ट केल्या आहेत.</li> <li><strong>सुयोग्य नियमन:</strong> म्युच्युअल फंडांचे नियमन भांडवली बाजार नियामक, सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) कडून सेबी (म्युच्युअल फंड) विनियम, १९९६ अंतर्गत केले जाते. गुंतवणूकदारांचे संरक्षण, पारदर्शकता, जोखीम कमी करण्यासाठी योग्य आराखडा आणि वाजवी मूल्यमापन तत्त्वे लक्षात ठेवून सेबीने कठोर नियम आणि विनियम घालून दिले आहेत.</li> <li><strong>कर लाभ:</strong> ELSS मधील ₹१,५०,००० पर्यंतची गुंतवणूक आयकर कायदा, १९६१ मधील कलम 80C अंतर्गत कर लाभासाठी पात्र ठरते. दीर्घ मुदतीसाठी राखून ठेवलेली म्युच्युअल फंड गुंतवणूक करदृष्ट्या फायदेशीर असते.</li> </ol>