<p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड अनेक प्रकारांमध्ये येतात, जे गुंतवणूकदारांच्या विविध उद्दिष्टांची पूर्तता करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत. हा लेख म्युच्युअल फंड योजनांचे वर्गीकरण कसे केले जाते हे स्पष्ट करतो आणि सेबीने (SEBI) परिभाषित केलेल्या इक्विटी, डेट (कर्ज), हायब्रीड आणि इतर योजना श्रेणींचे वर्णन करतो.</p> <h3 style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड योजनांचे वर्गीकरण</h3> <p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंडांचे वर्गीकरण प्रामुख्याने खालील आधारावर केले जाऊ शकते:</p> <ul> <li><strong>संस्थात्मक रचना:</strong> ओपन-एंडेड, क्लोज-एंडेड, इंटरव्हल</li> <li><strong>पोर्टफोलिओचे व्यवस्थापन:</strong> सक्रिय किंवा निष्क्रिय</li> <li><strong>गुंतवणुकीचे उद्दिष्ट:</strong> वाढ, उत्पन्न, तरलता</li> <li><strong>अंतर्निहित पोर्टफोलिओ:</strong> इक्विटी, डेट, हायब्रिड, मनी मार्केट साधने, मल्टी ॲसेट</li> <li><strong>थीमॅटिक / उपायाभिमुख:</strong> कर बचत, सेवानिवृत्ती लाभ, बाल कल्याण, आर्बिट्रेज</li> <li><strong>एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स</strong></li> <li><strong>परदेशी निधी</strong></li> <li><strong>फंडांचा फंड</strong></li> </ul> <h3 style="text-align: left;">संस्थात्मक रचनेनुसार योजनांचे वर्गीकरण</h3> <ul> <li><strong>ओपन-एंडेड योजना:</strong> या कायमस्वरूपी असतात आणि सर्व व्यावसायिक दिवसांवर सध्याच्या NAV नुसार सबस्क्रिप्शन आणि पुनर्खरेदीसाठी सतत खुल्या असतात.</li> <li><strong>क्लोज-एंडेड योजना:</strong> यांची परिपक्वता (मॅच्युरिटी) तारीख निश्चित असते. युनिट्स प्रारंभिक ऑफरच्या वेळी जारी केले जातात आणि केवळ मॅच्युरिटीवर रिडीम केले जातात. मॅच्युरिटीपूर्वी एक्झिट मार्ग प्रदान करण्यासाठी क्लोज-एंडेड योजनांचे युनिट्स अनिवार्यपणे सूचीबद्ध केले जातात आणि स्टॉक एक्स्चेंजवर विकले / ट्रेड केले जाऊ शकतात.</li> <li><strong>इंटरव्हल योजना:</strong> या विशिष्ट व्यवहार कालावधी (अंतराल/इंटरव्हल) दरम्यान खरेदी आणि रिडेम्पशनची परवानगी देतात. व्यवहार कालावधी किमान 2 दिवसांचा असावा आणि दोन व्यवहार कालावधींमध्ये किमान 15-दिवसांचे अंतर असावे. इंटरव्हल योजनांचे युनिट्स स्टॉक एक्स्चेंजवर अनिवार्यपणे सूचीबद्ध केलेले असतात.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">पोर्टफोलिओ व्यवस्थापनानुसार योजनांचे वर्गीकरण</h3> <h4 style="text-align: left;">ॲक्टिव्ह फंड्स</h4> <p style="text-align: left;">ॲक्टिव्ह फंडमध्ये, अंतर्निहित सिक्युरिटीज खरेदी करायच्या, होल्ड करायच्या की विकायच्या हे ठरवण्यात आणि स्टॉक निवडण्यात फंड मॅनेजर "सक्रिय" असतो. ॲक्टिव्ह फंड पोर्टफोलिओ तयार करण्यासाठी आणि व्यवस्थापित करण्यासाठी वेगवेगळ्या रणनीती आणि शैली अवलंबतात.</p> <ul> <li>गुंतवणुकीची रणनीती आणि शैली स्कीम इन्फॉर्मेशन डॉक्युमेंटमध्ये (ऑफर डॉक्युमेंट) आधीच वर्णन केलेली असते.</li> <li>ॲक्टिव्ह फंड्सकडून बेंचमार्क इंडेक्सपेक्षा चांगले रिटर्न्स (अल्फा) व्युत्पन्न करण्याची अपेक्षा असते.</li> <li>फंडाची जोखीम (रिस्क) आणि परतावा अवलंबलेल्या रणनीतीवर अवलंबून असतो.</li> <li>पोर्टफोलिओसाठी स्टॉक्स "निवडण्यासाठी" ॲक्टिव्ह फंड्स रणनीतींची अंमलबजावणी करतात.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">पॅसिव्ह फंड्स</h4> <p style="text-align: left;">पॅसिव्ह फंड्स असा पोर्टफोलिओ ठेवतात जो सांगितलेल्या इंडेक्स किंवा बेंचमार्कची नक्कल करतो (रेप्लिकेट करतो), उदाहरणार्थ इंडेक्स फंड्स आणि एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (ETFs).</p> <p style="text-align: left;">पॅसिव्ह फंडमध्ये फंड मॅनेजरची भूमिका निष्क्रिय असते, कारण स्टॉक्सची निवड / खरेदी, होल्ड, विक्रीचा निर्णय बेंचमार्क इंडेक्सद्वारे चालवला जातो. फंड मॅनेजर/डीलरला कमीत कमी ट्रॅकिंग एररसह (त्रुटीसह) केवळ इंडेक्सची नक्कल करणे आवश्यक असते.</p> <h4 style="text-align: left;">ॲक्टिव्ह विरुद्ध पॅसिव्ह फंड्स</h4> <table style="border-collapse: collapse; width: 100%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 50%;"><strong>ॲक्टिव्ह फंड्स</strong></td> <td style="width: 50%;"><strong>पॅसिव्ह फंड्स</strong></td> </tr> <tr> <td> <ul> <li>गुंतवणूक व्यवस्थापित करणाऱ्या व्यावसायिक फंड मॅनेजर्सवर विसंबून असतात</li> <li>बेंचमार्क इंडेक्सला मागे टाकण्याचे ध्येय असते</li> <li>फंड मॅनेजरच्या अल्फा जनरेशन क्षमतेचा फायदा घेऊ इच्छिणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी योग्य</li> </ul> </td> <td> <ul> <li>गुंतवणूक होल्डिंग्ज बेंचमार्क इंडेक्सचे प्रतिबिंब असतात आणि त्याचा बारकाईने मागोवा घेतात, उदा. इंडेक्स फंड्स किंवा एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (ETFs)</li> <li>ज्या गुंतवणूकदारांना मार्केट इंडेक्सनुसारच अचूक वाटप करायचे आहे त्यांच्यासाठी योग्य</li> <li>कमी एक्सपेन्स रेशिओ, त्यामुळे गुंतवणूकदारांसाठी कमी खर्च आणि चांगली लिक्विडिटी</li> </ul> </td> </tr> </tbody> </table> <h3 style="text-align: left;">गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टांनुसार वर्गीकरण</h3> <p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड अशी उत्पादने देतात जी गुंतवणूकदारांच्या विविध गुंतवणूक उद्दिष्टांची पूर्तता करतात, जसे की:</p> <ul> <li>कॅपिटल अप्रिसिएशन (ग्रोथ)</li> <li>कॅपिटल प्रिझर्वेशन</li> <li>नियमित उत्पन्न</li> <li>लिक्विडिटी</li> <li>कर-बचत</li> </ul> <p style="text-align: left;">गुंतवणूकदाराच्या गरजेनुसार गुंतवणूक तयार करण्यात मदत करण्यासाठी म्युच्युअल फंड ग्रोथ आणि डिव्हिडंड पर्यायांसारख्या गुंतवणूक योजनादेखील देतात.</p> <h4 style="text-align: left;">ग्रोथ फंड्स</h4> <ul> <li>ग्रोथ फंड्स ह्या भांडवलात वाढ (कॅपिटल अप्रिसिएशन) प्रदान करण्यासाठी डिझाइन केलेल्या योजना आहेत.</li> <li>ते प्रामुख्याने इक्विटीसारख्या वाढ-केंद्रित मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करतात.</li> <li>ग्रोथ-ओरिएंटेड फंड्समधील गुंतवणुकीसाठी मध्यम ते दीर्घकालीन गुंतवणुकीची वेळ (होरायझन) आवश्यक असते.</li> <li>ऐतिहासिकदृष्ट्या, ॲसेट क्लास म्हणून इक्विटीने दीर्घ मुदतीच्या इतर बहुतेक प्रकारच्या गुंतवणुकीला मागे टाकले आहे. तथापि, ग्रोथ फंड्समधील परतावा अल्प मुदतीमध्ये अस्थिर असतो, कारण अंतर्निहित इक्विटी शेअर्सच्या किमती बदलू शकतात.</li> <li>त्यामुळे, गुंतवणूकदारांना अल्प मुदतीच्या परताव्यातून येणारी अस्थिरता स्वीकारण्याची क्षमता असली पाहिजे.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">इन्कम फंड्स</h4> <ul> <li>इन्कम फंड्सचे उद्दिष्ट गुंतवणूकदारांना नियमित आणि स्थिर उत्पन्न प्रदान करणे हे आहे.</li> <li>इन्कम फंड कॉर्पोरेट बाँड्स, डिबेंचर्स आणि सरकारी सिक्युरिटीज यांसारख्या निश्चित उत्पन्न सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करतात.</li> <li>फंडाचा परतावा या गुंतवणुकीवर मिळणाऱ्या व्याजाच्या उत्पन्नातून, तसेच सिक्युरिटीजच्या मूल्यामध्ये होणाऱ्या कोणत्याही बदलामुळे होणाऱ्या कॅपिटल गेन्समधून मिळतो.</li> <li>पोर्टफोलिओने आवश्यक परतावा व्युत्पन्न केल्यास फंड उत्पन्नाचे वितरण करेल. उत्पन्नाची कोणतीही हमी नसते.</li> <li>परतावा धारण केलेल्या सिक्युरिटीजच्या कालावधी आणि क्रेडिट गुणवत्तेवर अवलंबून असतो.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">लिक्विड / ओव्हरनाईट / मनी मार्केट म्युच्युअल फंड</h4> <ul> <li>लिक्विड स्कीम्स, ओव्हरनाईट फंड आणि मनी मार्केट म्युच्युअल फंड हे लिक्विडिटी आणि योग्य परताव्यासह मुद्दलाच्या संरक्षणाच्या शोधात असलेल्या गुंतवणूकदारांसाठी गुंतवणुकीचे पर्याय आहेत.</li> <li>हे फंड्स जास्तीत जास्त 91 दिवसांपर्यंतची मॅच्युरिटी असलेल्या मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्स* मध्ये गुंतवणूक करतात.</li> <li>फंडमधील परतावा बाजारात प्रचलित असलेल्या अल्प-मुदतीच्या व्याजदरावर अवलंबून असतो.</li> <li>जे गुंतवणूकदार आपला अतिरिक्त निधी अल्प कालावधीसाठी गुंतवू इच्छितात त्यांच्यासाठी हे आदर्श आहेत.</li> <li>जे गुंतवणूकदार दीर्घकाळ होल्डिंगसाठी या फंड्सचा उपयोग करतात, ते दीर्घ काळ ठेवण्यास योग्य असलेल्या उत्पादनांमधून मिळू शकणाऱ्या अधिक चांगल्या परताव्याचा त्याग करत असतील.</li> </ul> <p style="text-align: left;">* मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये कमर्शियल पेपर्स, कमर्शियल बिल्स, ट्रेझरी बिल्स, एक वर्षापर्यंतची मुदत संपलेली नसलेल्या सरकारी सिक्युरिटीज, कॉल किंवा नोटिस मनी, सर्टिफिकेट्स ऑफ डिपॉझिट, युजन्स बिल्स आणि भारतीय रिझर्व्ह बँकेने वेळोवेळी नमूद केलेल्या इतर अशाच साधनांचा समावेश होतो.</p> <h3 style="text-align: left;">गुंतवणूक पोर्टफोलिओनुसार वर्गीकरण</h3> <p style="text-align: left;">म्युच्युअल फंड उत्पादनांचे वर्गीकरण त्यांच्या अंतर्निहित पोर्टफोलिओ रचनेच्या आधारे केले जाऊ शकते:</p> <ul> <li>वर्गीकरणाची पहिली पातळी फंड ज्या ॲसेट क्लासमध्ये गुंतवणूक करतो त्यावर आधारित आहे, जसे की इक्विटी, डेट, मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्स किंवा सोने.</li> <li>वर्गीकरणाचा दुसरा स्तर पोर्टफोलिओ तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या रणनीती आणि शैलींवर आधारित असतो, जसे की इन्कम फंड, डायनॅमिक बाँड फंड, इन्फ्रास्ट्रक्चर फंड, लार्ज-कॅप / मिड-कॅप / स्मॉल-कॅप इक्विटी फंड, व्हॅल्यू फंड इ.</li> <li>पोर्टफोलिओची रचना योजनेच्या गुंतवणूकीच्या उद्दिष्टांमधून तयार होते.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">SEBI द्वारे म्युच्युअल फंड योजनांचे वर्गीकरण</h3> <p style="text-align: left;">ऑक्टोबर 2017 मध्ये जारी करण्यात आलेल्या योजनांचे वर्गीकरण आणि सुसूत्रीकरण यावरील SEBI मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, म्युच्युअल फंड योजनांचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण केले जाते:</p> <ul> <li>इक्विटी योजना</li> <li>डेट योजना</li> <li>हायब्रिड योजना</li> <li>सॉल्यूशन ओरिएंटेड योजना, सेवानिवृत्ती आणि मुलांसाठी</li> <li>इतर योजना, उदा., इंडेक्स फंड आणि ETFs आणि फंड ऑफ फंड्स</li> </ul> <p style="text-align: left;">वर्गीकरणाचे इतर प्रमुख मुद्दे:</p> <ul> <li>इक्विटी श्रेणी अंतर्गत, लार्ज, मिड आणि स्मॉल कॅप स्टॉक आता परिभाषित केले गेले आहेत.</li> <li>योजनांचे नामकरण, विशेषतः डेट योजनांचे, अंतर्निहित पोर्टफोलिओच्या जोखीम पातळीनुसार असते. उदाहरणार्थ, पूर्वीच्या "क्रेडिट अपॉर्च्युनिटी फंड" ला आता "क्रेडिट रिस्क फंड" म्हटले जाते.</li> <li>बॅलन्स्ड / हायब्रिड फंडांचे पुढे कंझर्व्हेटिव्ह हायब्रिड फंड, बॅलन्स्ड हायब्रिड फंड आणि अग्रेसिव्ह हायब्रिड फंड असे वर्गीकरण केले जाते.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">इक्विटी योजना</h3> <p style="text-align: left;">इक्विटी योजना असा फंड आहे जो:</p> <ul> <li>प्रामुख्याने इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित साधनांमध्ये गुंतवणूक करतो</li> <li>दीर्घकालीन वाढीचा शोध घेतो परंतु अल्पावधीत अस्थिर असू शकतो</li> <li>उच्च जोखीम घेण्याची क्षमता आणि अधिक काळ गुंतवणूक करू इच्छिणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी योग्य आहे</li> </ul> <p style="text-align: left;">इक्विटी फंडाचे उद्दिष्ट सामान्यतः दीर्घकालीन भांडवली मूल्यवृद्धी मिळवणे असते. इक्विटी फंड बाजारातील विशिष्ट क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करू शकतात किंवा त्यांची विशिष्ट गुंतवणूक शैली असू शकते, जसे की व्हॅल्यू किंवा ग्रोथ स्टॉकमध्ये गुंतवणूक करणे.</p> <h4 style="text-align: left;">SEBI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार इक्विटी फंड श्रेणी</h4> <table style="border-collapse: collapse; width: 100%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 30%;"><strong>योजना श्रेणी</strong></td> <td style="width: 70%;"><strong>गुंतवणुकीची आवश्यकता</strong></td> </tr> <tr> <td>मल्टी कॅप फंड*</td> <td>इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित साधनांमध्ये किमान 75% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>फ्लेक्सी कॅप फंड</td> <td>इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित साधनांमध्ये किमान 65% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>लार्ज कॅप फंड</td> <td>लार्ज कॅप स्टॉकमध्ये किमान 80% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>लार्ज आणि मिड कॅप फंड</td> <td>लार्ज कॅप स्टॉकमध्ये किमान 35% आणि मिड कॅप स्टॉकमध्ये किमान 35% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>मिड कॅप फंड</td> <td>मिड कॅप स्टॉकमध्ये किमान 65% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>स्मॉल कॅप फंड</td> <td>स्मॉल कॅप स्टॉकमध्ये किमान 65% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>डिव्हिडंड यील्ड फंड</td> <td>प्रामुख्याने लाभांश देणाऱ्या स्टॉकमध्ये गुंतवणूक, स्टॉकमध्ये किमान 65% गुंतवणूकीसह</td> </tr> <tr> <td>व्हॅल्यू फंड</td> <td>व्हॅल्यू गुंतवणूक धोरण, स्टॉकमध्ये किमान 65% गुंतवणूकीसह</td> </tr> <tr> <td>कॉन्ट्रा फंड</td> <td>योजना विरोधाभासी गुंतवणूक धोरणाचे पालन करते, स्टॉकमध्ये किमान 65% गुंतवणूकीसह</td> </tr> <tr> <td>फोकस्ड फंड</td> <td>स्टॉकच्या संख्येवर केंद्रित (कमाल 30), इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित साधनांमध्ये किमान 65% गुंतवणूकीसह</td> </tr> <tr> <td>सेक्टरल / थीमॅटिक फंड</td> <td>विशिष्ट क्षेत्राच्या / थीमच्या स्टॉकमध्ये किमान 80% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>ELSS</td> <td>वित्त मंत्रालयाने सूचित केलेल्या इक्विटी लिंक्ड सेव्हिंग स्कीम, 2005 नुसार स्टॉकमध्ये किमान 80% गुंतवणूक</td> </tr> </tbody> </table> <p style="text-align: left;">* यांना डायव्हर्सिफाईड इक्विटी फंड असेही म्हटले जाते, कारण ते बाजारातील विविध क्षेत्रांच्या आणि भागांच्या स्टॉकमध्ये गुंतवणूक करतात. विविधीकरणामुळे काही मोजक्याच स्टॉक, क्षेत्र किंवा भागांमध्ये जास्त गुंतवणूक होण्याचा धोका कमी होतो.</p> <h4 style="text-align: left;">सेक्टर स्पेसिफिक फंड</h4> <p style="text-align: left;">सेक्टरल फंड अर्थव्यवस्थेच्या विशिष्ट क्षेत्रात जसे की इन्फ्रास्ट्रक्चर, बँकिंग, तंत्रज्ञान किंवा फार्मास्युटिकल्समध्ये गुंतवणूक करतात.</p> <ul> <li>हे फंड अर्थव्यवस्थेच्या केवळ एका क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित करत असल्याने, ते विविधीकरण मर्यादित करतात आणि त्यामुळे अधिक जोखमीचे असतात.</li> <li>अशा फंडांमध्ये गुंतवणूक करण्याची वेळ महत्त्वाची असते, कारण क्षेत्रांची कामगिरी चक्रीय असते.</li> </ul> <p style="text-align: left;">सेक्टर स्पेसिफिक फंडांची उदाहरणे, उदा., खालील क्षेत्रांत गुंतवणूक करण्याचे उद्दिष्ट असलेले इक्विटी म्युच्युअल फंड:</p> <ul> <li>फार्मा आणि हेल्थकेअर क्षेत्र</li> <li>बँकिंग आणि फायनान्स क्षेत्र</li> <li>FMCG (फास्ट मूव्हिंग कंझ्युमर गुड्स) आणि संबंधित क्षेत्रे</li> <li>तंत्रज्ञान आणि संबंधित क्षेत्रे</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">थीमॅटिक फंड</h4> <ul> <li>थीमॅटिक फंड विशिष्ट थीमशी संबंधित उद्योगांमधील कंपन्यांचे स्टॉक निवडतात, उदाहरणार्थ इन्फ्रास्ट्रक्चर, सेवा उद्योग, PSUs किंवा MNCs.</li> <li>ते सेक्टरल फंडांपेक्षा अधिक वैविध्यपूर्ण असतात आणि त्यामुळे सेक्टरल फंडांपेक्षा त्यांची जोखीम कमी असते.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">व्हॅल्यू फंड (धोरण आणि शैलीवर आधारित फंड)</h4> <p style="text-align: left;">स्टॉक निवडीमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या व्हॅल्युएशन पॅरामीटर्सच्या आधारावर इक्विटी फंडांचे वर्गीकरण केले जाऊ शकते, जसे की:</p> <ul> <li><strong>ग्रोथ फंड्स:</strong> बाजारापेक्षा चांगली कामगिरी करण्याची अपेक्षा असलेले मोमेंटम स्टॉक्स ओळखतात.</li> <li><strong>व्हॅल्यू फंड:</strong> सध्या कमी मूल्य असलेल्या अशा शेअर्सची ओळख करतात, जे त्यांचे मूल्य अनलॉक झाल्यावर कालांतराने चांगली कामगिरी करतील अशी अपेक्षा आहे.</li> </ul> <p style="text-align: left;">स्टॉक निवडीचा लाभ घेण्यासाठी इक्विटी फंड केंद्रित पोर्टफोलिओ ठेवू शकतात. या फंडांमध्ये जास्त जोखीम असेल, कारण चुकीच्या निवडीचा परिणाम पोर्टफोलिओच्या परताव्यावर मोठा असू शकतो.</p> <h4 style="text-align: left;">कॉन्ट्रा फंड</h4> <ul> <li>कॉन्ट्रा फंड हे असे इक्विटी म्युच्युअल फंड आहेत जे बाजाराबाबत विरोधाभासी दृष्टिकोन बाळगतात.</li> <li>कमी कामगिरी करणारे स्टॉक आणि क्षेत्रे कमी किमतीत निवडले जातात, या उद्देशाने की ते दीर्घकाळात चांगली कामगिरी करतील.</li> <li>कॉन्ट्रा फंडांच्या पोर्टफोलिओमध्ये बचावात्मक आणि कमी झालेले स्टॉक असतात ज्यांनी मंदीच्या बाजारात नकारात्मक परतावा दिला आहे.</li> <li>या फंडांमध्ये अंदाज चुकण्याचा धोका असतो, कारण प्रत्येक मार्केट सायकलमध्ये इतरांच्या आधी ट्रेंड ओळखणे शक्य नसते आणि हे फंड सामान्यतः तेजीच्या बाजारात कमी कामगिरी करतात.</li> <li>म्युच्युअल फंडांच्या योजना वर्गीकरणावरील SEBI मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, फंड हाऊस एकतर कॉन्ट्रा फंड किंवा व्हॅल्यू फंड देऊ शकते, दोन्ही नाही.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">इक्विटी लिंक्ड सेव्हिंग्ज स्कीम (ELSS)</h4> <ul> <li>ELSS वित्त मंत्रालयाने सूचित केलेल्या इक्विटी लिंक्ड सेव्हिंग स्कीम, 2005 नुसार स्टॉकमध्ये किमान 80% गुंतवणूक करते.</li> <li>याचा लॉक-इन कालावधी 3 वर्षांचा आहे, जो इतर सर्व कर बचत पर्यायांमध्ये सर्वात कमी आहे.</li> <li>ते सध्या इन्कम टॅक्स कायद्याच्या कलम 80C अंतर्गत ₹1,50,000 पर्यंतच्या कपातीसाठी पात्र आहे.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">डेट योजना</h3> <ul> <li>डेट फंड (ज्याला इन्कम फंड असेही म्हणतात) असा फंड आहे जो प्रामुख्याने बाँड्स किंवा इतर डेट सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करतो.</li> <li>डेट फंड सरकार, सार्वजनिक वित्तीय संस्था आणि कंपन्यांनी जारी केलेल्या अल्प आणि दीर्घकालीन सिक्युरिटीज जसे की ट्रेझरी बिल्स, गव्हर्नमेंट सिक्युरिटीज, डिबेंचर्स, कमर्शियल पेपर, सर्टिफिकेट्स ऑफ डिपॉझिट आणि इतरांमध्ये गुंतवणूक करतात.</li> <li>पोर्टफोलिओमध्ये असलेल्या सिक्युरिटीजच्या मुदतीच्या आधारावर आणि / किंवा सिक्युरिटीज जारी करणाऱ्यांच्या किंवा त्यांच्या फंड मॅनेजमेंट स्ट्रॅटेजीजच्या आधारावर डेट फंडांचे वर्गीकरण केले जाऊ शकते, जसे की: <ul> <li>शॉर्ट-टर्म फंड, मिडीयम-टर्म फंड, लाँग-टर्म फंड</li> <li>गिल्ट फंड, ट्रेझरी फंड, कॉर्पोरेट बाँड फंड, इन्फ्रास्ट्रक्चर डेट फंड</li> <li>फ्लोटिंग रेट फंड्स, डायनॅमिक बाँड फंड्स, फिक्स्ड मॅच्युरिटी प्लॅन्स</li> </ul> </li> <li>डेट फंड्समध्ये उत्पन्न निर्मिती आणि भांडवल जतन करण्याची क्षमता असते.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">सेबीच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार डेट फंडांच्या श्रेणी</h4> <table style="border-collapse: collapse; width: 100%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 30%;"><strong>योजना श्रेणी</strong></td> <td style="width: 70%;"><strong>गुंतवणुकीची आवश्यकता</strong></td> </tr> <tr> <td>ओव्हरनाईट फंड</td> <td>1 दिवसाची मॅच्युरिटी असलेल्या ओव्हरनाईट सिक्युरिटीज</td> </tr> <tr> <td>लिक्विड फंड</td> <td>केवळ 91 दिवसांपर्यंत मॅच्युरिटी असलेल्या डेट आणि मनी मार्केट सिक्युरिटीज</td> </tr> <tr> <td>अल्ट्रा शॉर्ट ड्युरेशन फंड</td> <td>पोर्टफोलिओचा मॅकॉले कालावधी 3 महिने ते 6 महिन्यांच्या दरम्यान असलेली डेट आणि मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्स</td> </tr> <tr> <td>लो ड्युरेशन फंड</td> <td>पोर्टफोलिओचा मॅकॉले कालावधी 6 महिने ते 12 महिन्यांच्या दरम्यान असलेल्या डेट आणि मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>मनी मार्केट फंड</td> <td>1 वर्षापर्यंत मॅच्युरिटी असलेल्या मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>शॉर्ट ड्युरेशन फंड</td> <td>पोर्टफोलिओचा मॅकॉले कालावधी 1 वर्ष ते 3 वर्षांच्या दरम्यान असलेल्या डेट आणि मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>मिडीयम ड्युरेशन फंड</td> <td>पोर्टफोलिओचा मॅकॉले कालावधी 3 वर्षे ते 4 वर्षांच्या दरम्यान असलेल्या डेट आणि मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>मिडीयम टू लाँग ड्युरेशन फंड</td> <td>पोर्टफोलिओचा मॅकॉले कालावधी 4 आणि 7 वर्षांच्या दरम्यान असलेल्या डेट आणि मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>लाँग ड्युरेशन फंड</td> <td>पोर्टफोलिओचा मॅकॉले कालावधी 7 वर्षांपेक्षा जास्त असलेल्या डेट आणि मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>डायनॅमिक बाँड</td> <td>सर्व कालावधींमध्ये (across duration) गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>कॉर्पोरेट बाँड फंड</td> <td>कॉर्पोरेट बाँड्समध्ये किमान 80% गुंतवणूक, केवळ AA+ आणि त्याहून अधिक रेटिंग असलेल्या कॉर्पोरेट बाँड्समध्ये</td> </tr> <tr> <td>क्रेडिट रिस्क फंड</td> <td>कॉर्पोरेट बाँड्समध्ये किमान 65% गुंतवणूक, केवळ AA आणि त्याहून कमी रेटिंग असलेल्या कॉर्पोरेट बाँड्समध्ये</td> </tr> <tr> <td>बँकिंग आणि पीएसयू फंड</td> <td>बँका, सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम, सार्वजनिक वित्तीय संस्था आणि म्युनिसिपल बाँड्सच्या डेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये किमान 80%</td> </tr> <tr> <td>गिल्ट फंड</td> <td>किमान 80% जी-सेकमध्ये, सर्व मुदतींमध्ये</td> </tr> <tr> <td>10 वर्षांच्या स्थिर कालावधीसह गिल्ट फंड</td> <td>G-secs मध्ये किमान 80%, जेणेकरून पोर्टफोलिओचे मॅकॉले ड्युरेशन 10 वर्षांच्या समान असेल</td> </tr> <tr> <td>फ्लोटर फंड</td> <td>फ्लोटिंग रेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये किमान 65% (स्वॅप्स / डेरिव्हेटिव्ह्ज वापरून फ्लोटिंग रेट एक्सपोजरमध्ये रूपांतरित केलेल्या फिक्स्ड रेट इन्स्ट्रुमेंट्ससह)</td> </tr> </tbody> </table> <ul> <li><strong>डायनॅमिक बाँड फंड</strong> व्याजदराच्या अपेक्षांनुसार पोर्टफोलिओमधील सिक्युरिटीजचा कालावधी बदलतात. व्याजदर कमी होण्याची अपेक्षा असल्यास कालावधी वाढवला जातो, आणि याउलट.</li> <li><strong>फ्लोटिंग रेट फंड</strong> अशा बाँड्समध्ये गुंतवणूक करतात ज्यांचे व्याज वेळोवेळी रिसेट केले जाते, ज्यामुळे फंडाला सध्याच्या बाजारातील दरांशी सुसंगत असे कूपन उत्पन्न मिळते. यामुळे व्याजदराची जोखीम मोठ्या प्रमाणावर दूर होते.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">शॉर्ट-टर्म डेट फंड्स</h4> <p style="text-align: left;">शॉर्ट-टर्म डेट फंडांचे मुख्य लक्ष कूपन उत्पन्नावर असते. जास्त कूपन उत्पन्न मिळवण्यासाठी ते घेऊ शकणाऱ्या क्रेडिट रिस्कसाठी शॉर्ट-टर्म डेट फंडांचे मूल्यांकन करणे देखील आवश्यक आहे. सिक्युरिटीजचा कालावधी फंडाचा परतावा आणि जोखीम परिभाषित करतो.</p> <ul> <li>कमी कालावधीच्या सिक्युरिटीज असलेल्या फंडांमध्ये कमी जोखीम आणि कमी परतावा असतो.</li> <li>लिक्विड फंड्स 91 दिवसांपेक्षा जास्त मॅच्युरिटी नसलेल्या सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करतात.</li> <li>अल्ट्रा शॉर्ट-टर्म डेट फंड्स जास्त कूपन उत्पन्न मिळवण्यासाठी किंचित जास्त कालावधीचा पोर्टफोलिओ ठेवतात.</li> <li>शॉर्ट-टर्म फंड्स प्रामुख्याने शॉर्ट-टर्म डेट पोर्टफोलिओमधून मिळणाऱ्या कूपन उत्पन्नाची सांगड किमतीतील वाढीचा फायदा घेण्यासाठी दीर्घकालीन सिक्युरिटीजच्या काही एक्सपोजरशी घालतात.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">फिक्स्ड मॅच्युरिटी प्लॅन्स (FMPs)</h4> <ul> <li>FMPs हे क्लोज-एंडेड फंड्स आहेत जे व्याजदराचा धोका दूर करतात आणि केवळ अशा सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करून परतावा लॉक करतात ज्यांची मॅच्युरिटी फंडाच्या मॅच्युरिटीशी जुळते.</li> <li>FMPs असा गुंतवणूक पोर्टफोलिओ तयार करतात ज्याची मॅच्युरिटी प्रोफाइल FMP कालावधीशी जुळते.</li> <li>गुंतवणूक लॉक केलेली असल्याने, त्यांच्यात लिक्विड फंड्स आणि अल्ट्रा शॉर्ट-टर्म फंड्सपेक्षा चांगले परतावे देण्याची क्षमता असते.</li> <li>त्यांच्यात मार्क-टू-मार्केट जोखीम कमी असते, कारण मॅच्युरिटीच्या वेळी गुंतवणूक लिक्विडेट केली जाते.</li> <li>गुंतवणूकदार एका निश्चित कालावधीसाठी पैसे गुंतवतात आणि फंडातून मुदतीपूर्वी युनिट्स रिडीम करू शकत नाहीत.</li> <li>FMPs, क्लोज-एंडेड योजना असल्याने, त्यांचे लिस्टिंग अनिवार्य असते. NFO नंतर गुंतवणूकदार केवळ स्टॉक एक्स्चेंजवर FMPs चे युनिट्स खरेदी किंवा विक्री करू शकतात.</li> <li>केवळ डिमटेरिअलाइज्ड मोडमध्ये असलेल्या युनिट्सचा व्यापार केला जाऊ शकतो. त्यामुळे, अशा योजनांमध्ये लिक्विडिटी शोधणाऱ्या गुंतवणूकदारांकडे डिमॅट खाते असणे आवश्यक आहे.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">कॅपिटल प्रोटेक्शन ओरिएंटेड फंड्स</h4> <p style="text-align: left;">कॅपिटल प्रोटेक्शन ओरिएंटेड फंड्स हे क्लोज-एंडेड हायब्रिड फंड्स आहेत जे डेट इन्स्ट्रुमेंट्स आणि इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्जचा पोर्टफोलिओ तयार करतात.</p> <ul> <li>भांडवली संरक्षण देण्यासाठी पोर्टफोलिओची रचना केली जाते आणि असे करण्याच्या क्षमतेवर क्रेडिट रेटिंग एजन्सीद्वारे त्याला रेटिंग दिले जाते. दर तिमाहीत रेटिंगचे पुनरावलोकन केले जाते.</li> <li>पोर्टफोलिओच्या डेट घटकाची गुंतवणूक सर्वोच्च इन्व्हेस्टमेंट ग्रेड रेटिंग असलेल्या इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये करणे आवश्यक आहे.</li> <li>गुंतवणूकदारांनी आणलेल्या रकमेचा एक भाग अशा डेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवला जातो ज्यांची गुंतवणूकदारांनी फंडात गुंतवलेल्या भांडवलाच्या सममूल्यावर मॅच्युरिटी होणे अपेक्षित असते. त्यामुळे भांडवल सुरक्षित राहते.</li> <li>उर्वरित रकमेचा वापर जास्त परतावा मिळवण्यासाठी इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्जमध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी केला जातो.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">हायब्रिड फंड्स</h3> <p style="text-align: left;">हायब्रिड फंड्स इक्विटी आणि डेट सिक्युरिटीजच्या मिश्रणात गुंतवणूक करतात. सेबीने हायब्रिड फंडांचे 7 उप-श्रेणींमध्ये खालीलप्रमाणे वर्गीकरण केले आहे:</p> <table style="border-collapse: collapse; width: 100%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 30%;"><strong>योजनेची श्रेणी</strong></td> <td style="width: 70%;"><strong>गुंतवणुकीची आवश्यकता</strong></td> </tr> <tr> <td>कंझर्व्हेटिव्ह हायब्रिड फंड</td> <td>इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 10% ते 25% गुंतवणूक; आणि डेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 75% ते 90%</td> </tr> <tr> <td>बॅलन्स्ड हायब्रिड फंड</td> <td>इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 40% ते 60% गुंतवणूक; आणि डेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 40% ते 60%</td> </tr> <tr> <td>ॲग्रेसिव्ह हायब्रिड फंड</td> <td>इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 65% ते 80% गुंतवणूक; आणि डेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 20% ते 35%</td> </tr> <tr> <td>डायनॅमिक ॲसेट अलोकेशन किंवा बॅलन्स्ड ॲडव्हान्टेज फंड</td> <td>डायनॅमिकली मॅनेज केल्या जाणाऱ्या इक्विटी / डेटमध्ये गुंतवणूक (इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 0% ते 100%; आणि डेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये 0% ते 100%)</td> </tr> <tr> <td>मल्टी ॲसेट अलोकेशन फंड</td> <td>प्रत्येक ॲसेट क्लासमध्ये किमान 10% अलोकेशनसह किमान 3 ॲसेट क्लासेसमध्ये गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>आर्बिट्रेज फंड</td> <td>आर्बिट्रेज धोरणाचा अवलंब करणारी योजना, इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये किमान 65% गुंतवणुकीसह</td> </tr> <tr> <td>इक्विटी सेव्हिंग्ज</td> <td>इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित इन्स्ट्रुमेंट्स (किमान 65%); डेट इन्स्ट्रुमेंट्स (किमान 10%) आणि डेरिव्हेटिव्ह्ज (SID मध्ये निर्दिष्ट केल्यानुसार हेजिंगसाठी किमान)</td> </tr> </tbody> </table> <h3 style="text-align: left;">सोल्युशन-ओरिएंटेड आणि इतर फंड</h3> <table style="border-collapse: collapse; width: 100%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 35%;"><strong>योजना श्रेणी</strong></td> <td style="width: 65%;"><strong>गुंतवणुकीची आवश्यकता</strong></td> </tr> <tr> <td>रिटायरमेंट फंड</td> <td>किमान 5 वर्षांसाठी किंवा निवृत्तीच्या वयापर्यंत, यापैकी जे आधी असेल तोपर्यंत लॉक-इन कालावधी</td> </tr> <tr> <td>चिल्ड्रन्स फंड</td> <td>किमान 5 वर्षांसाठी किंवा मूल सज्ञान होईपर्यंत, यापैकी जे आधी असेल तोपर्यंत लॉक-इन कालावधी</td> </tr> <tr> <td>इंडेक्स फंड / ETFs</td> <td>विशिष्ट निर्देशांकाच्या सिक्युरिटीजमध्ये किमान 95% गुंतवणूक</td> </tr> <tr> <td>फंड ऑफ फंड्स (ओव्हरसीज / डोमेस्टिक)</td> <td>अंतर्निहित फंडामध्ये (फंडांमध्ये) किमान 95% गुंतवणूक</td> </tr> </tbody> </table> <h3 style="text-align: left;">हायब्रिड फंड्स</h3> <p style="text-align: left;">हायब्रिड फंड्स इक्विटी आणि डेट या दोन्हीमध्ये गुंतवणूक करून वाढ आणि उत्पन्न यांच्यात "संतुलन" शोधण्याचा प्रयत्न करतात.</p> <ul> <li>डेट इन्स्ट्रुमेंट्समधून मिळणाऱ्या नियमित उत्पन्नामुळे अशा फंडांच्या परताव्याला अधिक स्थिरता मिळते.</li> <li>पोर्टफोलिओमध्ये ठेवल्या जाणाऱ्या इक्विटी आणि डेटचे प्रमाण स्कीम इन्फॉर्मेशन डॉक्युमेंटमध्ये दर्शवलेले असते.</li> <li>इक्विटी-केंद्रित हायब्रिड फंड (ॲग्रेसिव्ह हायब्रिड फंड) अशा गुंतवणूकदारांसाठी आदर्श आहेत जे काही स्थिरतेसह त्यांच्या गुंतवणुकीत वाढ शोधत आहेत.</li> <li>डेट-केंद्रित हायब्रिड फंड (कंझर्व्हेटिव्ह हायब्रिड फंड) कंझर्व्हेटिव्ह गुंतवणूकदारांसाठी योग्य आहेत जे इक्विटीमध्ये कमी एक्सपोजरसह परताव्यामध्ये वाढ शोधत आहेत.</li> <li>फंडाची जोखीम आणि परतावा पोर्टफोलिओने घेतलेल्या इक्विटी एक्सपोजरवर अवलंबून असतो. इक्विटीसाठी जितके जास्त वाटप, तितकी जास्त जोखीम.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">मल्टी ॲसेट फंड</h4> <ul> <li>मल्टी-ॲसेट फंड विस्तृत मालमत्ता वर्गांमध्ये एक्सपोजर प्रदान करतो, जो सहसा संस्थात्मक गुंतवणुकीशी संबंधित वैविध्यतेची पातळी प्रदान करतो.</li> <li>मल्टी-ॲसेट फंड अनेक पारंपारिक इक्विटी आणि निश्चित उत्पन्न रणनीती, इंडेक्स-ट्रॅकिंग फंड, फायनान्शियल डेरिव्हेटिव्ह्ज तसेच सोन्यासारख्या कमोडिटीजमध्ये गुंतवणूक करू शकतात.</li> <li>ही विविधता पोर्टफोलिओ व्यवस्थापकांना जोखीम आणि परतावा यांच्यात समतोल साधण्यास आणि विशेषतः अस्थिर बाजारपेठेत गुंतवणूकदारांसाठी स्थिर, दीर्घकालीन परतावा देण्यास अनुमती देते.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">आर्बिट्रेज फंड</h4> <p style="text-align: left;">"आर्बिट्रेज" म्हणजे दोन बाजारांमधील किंमतीच्या फरकाचा फायदा घेण्यासाठी आणि वेगवेगळ्या बाजारपेठांमध्ये किंवा वेगवेगळ्या स्वरूपात मालमत्तेच्या किंमतीच्या फरकाचा नफा मिळविण्यासाठी मालमत्तेची एकाच वेळी खरेदी आणि विक्री.</p> <ul> <li>आर्बिट्रेज फंड कॅश मार्केटमध्ये स्टॉक खरेदी करतो आणि त्याच वेळी तो फ्युचर्स मार्केटमध्ये जास्त किमतीत विकतो, जेणेकरून दोन बाजारांमधील सिक्युरिटीच्या किमतीतील फरकावरून परतावा मिळवता येईल.</li> <li>हा फंड दोन्ही बाजारपेठांमध्ये समान परंतु विरुद्ध पोझिशन्स घेतो, ज्यामुळे फरक लॉक होतो.</li> <li>डेरिव्हेटिव्ह सायकल संपेपर्यंत पोझिशन्स होल्ड कराव्या लागतात आणि किमतीतील फरकाचा नफा प्रत्यक्षात मिळवण्यासाठी दोन्ही पोझिशन्स एकाच किंमतीत क्लोज करणे आवश्यक आहे.</li> <li>कराराच्या कालावधीच्या शेवटी कॅश मार्केटची किंमत फ्युचर्स मार्केटच्या किंमतीत विलीन होते. अशा प्रकारे, तो गुंतवणूकदार / व्यापाऱ्याला जोखीममुक्त नफा देतो.</li> <li>किमतीतील हालचालींचा सुरुवातीच्या किमतीतील फरकावर परिणाम होत नाही, कारण एका बाजारपेठेतील नफा दुसऱ्या बाजारपेठेतील तोट्यामुळे सेट ऑफ केला जातो.</li> <li>म्युच्युअल फंड स्वतःचा निधी गुंतवत असल्याने, फरक पूर्णपणे परतावा आहे.</li> </ul> <p style="text-align: left;">त्यामुळे, फार जास्त जोखीम न घेता अस्थिर बाजारपेठेचा फायदा घेऊ इच्छिणाऱ्या सावध गुंतवणूकदारांसाठी आर्बिट्रेज फंड हा एक चांगला पर्याय मानला जातो.</p> <h3 style="text-align: left;">इंडेक्स फंड</h3> <p style="text-align: left;">इंडेक्स फंड असा पोर्टफोलिओ तयार करतात जो बाजारातील निर्देशांकाचे प्रतिबिंब असतो.</p> <ul> <li>पोर्टफोलिओमध्ये समाविष्ट असलेल्या सिक्युरिटीज आणि त्यांचे वजन हे निर्देशांकासारखेच असते.</li> <li>फंड मॅनेजर बाजार किंवा क्षेत्राबद्दलच्या त्यांच्या दृष्टिकोनावर आधारित पोर्टफोलिओचे रिबॅलन्स करत नाही.</li> <li>इंडेक्स फंड पॅसिव्ह पद्धतीने व्यवस्थापित केले जातात, याचा अर्थ असा की फंडला त्याच्या निर्देशांकाशी सुसंगत ठेवण्यासाठी फंड मॅनेजर केवळ किरकोळ, नियतकालिक समायोजन करतो. म्हणून, इंडेक्स फंड तो ट्रॅक करत असलेल्या निर्देशांकाद्वारे प्रतिनिधित्व केलेलाच परतावा आणि जोखीम ऑफर करतो.</li> <li>इंडेक्स फंड आकारू शकणाऱ्या शुल्काची मर्यादा 1.5% आहे.</li> </ul> <p style="text-align: left;">निर्देशांकाची रचना ज्ञात असल्याने, गुंतवणूकदारांना पोर्टफोलिओचा भाग बनणाऱ्या शेअर्सची माहिती मिळण्याचे समाधान असते.</p> <h3 style="text-align: left;">एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (ETFs)</h3> <p style="text-align: left;">ETF ही एक विपणनयोग्य सिक्युरिटी आहे जी इंडेक्स फंडसारखे इंडेक्स, कमोडिटी, बॉण्ड्स किंवा मालमत्तांच्या बास्केटचा मागोवा घेते. ETFs स्टॉक एक्सचेंजमध्ये सूचीबद्ध आहेत.</p> <ul> <li>नियमित म्युच्युअल फंडांच्या विपरीत, ETF स्टॉक एक्सचेंजमधील कॉमन स्टॉकसारखे ट्रेड करतात. ETF ची ट्रेड केलेली किंमत इतर कोणत्याही स्टॉकप्रमाणे दिवसभर बदलते, कारण त्याची खरेदी आणि विक्री स्टॉक एक्स्चेंजवर होते.</li> <li>ETF युनिट्स सक्तीने डिमॅट मोडमध्ये ठेवले जातात.</li> <li>ETFs पॅसिव्ह पद्धतीने व्यवस्थापित केले जातात, याचा अर्थ असा की फंडला त्याच्या निर्देशांकाशी सुसंगत ठेवण्यासाठी फंड मॅनेजर केवळ किरकोळ, नियतकालिक समायोजन करतो.</li> <li>कारण ETF इंडेक्सला आउटपरफॉर्म करण्याचा प्रयत्न न करता ट्रॅक करतो, त्यामुळे सक्रियपणे व्यवस्थापित पोर्टफोलिओच्या तुलनेत कमी प्रशासकीय खर्च येतो.</li> <li>फंड व्यवस्थापकाद्वारे व्यवस्थापित केलेल्या "सक्रिय" फंडामध्ये गुंतवणूक करण्याऐवजी, जेव्हा एखादी व्यक्ती ETF चे युनिट्स खरेदी करते, तेव्हा ती बाजाराच्या स्वतःच्या सामर्थ्याचा उपयोग करत असते.</li> <li>निर्देशांकासारखे परतावे आणि स्टॉकसारखी लिक्विडिटी शोधणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी ETFs योग्य आहेत.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">फंड ऑफ फंड्स (FoF)</h3> <ul> <li>फंड ऑफ फंड्स या म्युच्युअल फंड योजना आहेत ज्या त्याच म्युच्युअल फंडाच्या किंवा इतर म्युच्युअल फंडांच्या इतर योजनांच्या युनिट्समध्ये गुंतवणूक करतात.</li> <li>गुंतवणुकीसाठी निवडलेल्या योजना FoF च्या गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टावर आधारित असतात.</li> <li>FoF मध्ये खर्चाचे दोन स्तर आहेत: ज्या योजनेच्या युनिट्समध्ये FoF गुंतवणूक करतो त्याचा खर्च आणि स्वतः FoF चा खर्च. दोन्ही स्तरांवर आकारल्या जाणाऱ्या एकूण खर्चाची मर्यादा नियमांद्वारे खालीलप्रमाणे मर्यादित केली जाते: <ul> <li>लिक्विड योजना, इंडेक्स फंड आणि ETFs मध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या FoF च्या संदर्भात TER 1% पर्यंत मर्यादित करण्यात आला आहे.</li> <li>इक्विटी-ओरिएंटेड योजनांमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या FoF चा TER 2.25% पर्यंत मर्यादित करण्यात आला आहे.</li> <li>वर नमूद केलेल्या व्यतिरिक्त इतर योजनांमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या FoF चा TER 2% पर्यंत मर्यादित करण्यात आला आहे.</li> </ul> </li> </ul> <h3 style="text-align: left;">गोल्ड एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (Gold ETFs)</h3> <ul> <li>गोल्ड ETFs हे सोने ही अंतर्निहित मालमत्ता असलेले ETFs आहेत.</li> <li>ही योजना धारण केलेल्या सोन्यावर युनिट्स जारी करते. प्रत्येक युनिट सोन्याचे एक निश्चित वजन दर्शवते, सामान्यतः एक ग्रॅम.</li> <li>ही योजना सोन्याला फिजिकल सोने किंवा सेबी (SEBI) द्वारे मंजूर केलेल्या सोने-संबंधित साधनांच्या स्वरूपात धारण करते.</li> <li>बँकांच्या सुवर्ण ठेव योजनेत (Gold Deposit Scheme) योजना निव्वळ मालमत्तेच्या 20% पर्यंत गुंतवणूक करू शकतात.</li> <li>ETF युनिट्सची किंमत मेटल एक्स्चेंजवरील सोन्याच्या किमतीनुसार बदलत असते.</li> <li>NFO नंतर, अधिकृत सहभागी (authorised participants) नावाच्या मध्यस्थांना सादर केलेल्या सोन्यावर किंवा निधीच्या मोबदल्यात युनिट्स दिले जातात. ते अंतर्निहित सोन्यासाठी युनिट्सची परतफेड देखील करू शकतात.</li> </ul> <h4 style="text-align: left;">गोल्ड ETFs चे फायदे</h4> <ul> <li><strong>सुविधा:</strong> भौतिक सोन्याऐवजी इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने सोने ठेवण्याचा पर्याय.</li> <li>सोने ठेवण्याचा एक सुरक्षित पर्याय, कारण यात चोरी किंवा शुद्धतेची कोणतीही जोखीम नसते.</li> <li>सोपी लिक्विडिटी आणि व्यवहाराची सुलभता प्रदान करते.</li> <li>भांडवली नफा कराच्या हेतूने, गोल्ड ETFs ला "निर्दिष्ट म्युच्युअल फंड" (म्हणजेच, नॉन-इक्विटी ओरिएंटेड म्युच्युअल फंड) मानले जाते.</li> <li>गोल्ड ETFs वर कोणताही संपत्ती कर लागू होत नाही.</li> </ul> <h3 style="text-align: left;">इंटरनॅशनल फंड्स</h3> <p style="text-align: left;">इंटरनॅशनल फंड्स त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये खालीलपैकी एक किंवा अधिक गोष्टी ठेवून भारताबाहेरील बाजारपेठांमध्ये गुंतवणुकीस सक्षम करतात:</p> <ul> <li>परदेशात सूचीबद्ध असलेल्या कंपन्यांची इक्विटी</li> <li>भारतीय कंपन्यांचे ADRs आणि GDRs</li> <li>परदेशात सूचीबद्ध असलेल्या कंपन्यांचे कर्ज</li> <li>इतर देशांचे ETFs</li> <li>इतर देशांमधील पॅसिव्ह इंडेक्स फंडांची युनिट्स</li> <li>इतर देशांमध्ये सक्रियपणे व्यवस्थापित म्युच्युअल फंडांची युनिट्स</li> </ul> <p style="text-align: left;">आंतरराष्ट्रीय इक्विटी फंड्स त्यांच्या पोर्टफोलिओचा काही भाग भारतीय इक्विटी किंवा कर्जामध्ये देखील ठेवू शकतात. लिक्विडिटी व्यवस्थापित करण्यासाठी ते पोर्टफोलिओचा काही भाग मनी मार्केट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये ठेवू शकतात.</p> <p style="text-align: left;">इंटरनॅशनल फंड्स गुंतवणूकदाराला खालील अतिरिक्त फायदे देतात:</p> <ul> <li>जागतिक बाजारपेठेचा देशांतर्गत बाजारपेठांशी कमी सहसंबंध असू शकत असल्याने विविधीकरण (डायव्हर्सिफिकेशन)</li> <li>देशांतर्गत उपलब्ध नसलेले गुंतवणुकीचे पर्याय</li> <li>त्यांच्या क्षेत्रात जागतिक आघाडीवर असलेल्या कंपन्यांमध्ये प्रवेश</li> </ul> <p style="text-align: left;">अशा फंडांमध्ये गुंतवणूक करण्याशी संबंधित काही धोके आहेत, जसे की:</p> <ul> <li>कमी परिचित असणाऱ्या आणि त्यामुळे अर्थ लावण्यास कठीण असणाऱ्या राजकीय घटना आणि मॅक्रोइकॉनॉमिक घटक</li> <li>परकीय विनिमय दरातील हालचाली, ज्याचा रिडेम्प्शनवरील परताव्यावर परिणाम होऊ शकतो</li> <li>देश जागतिक गुंतवणूकदारांबद्दलचे त्यांचे गुंतवणूक धोरण बदलू शकतात</li> </ul> <p style="text-align: left;">कर आकारणीच्या हेतूने, या फंडांना नॉन-इक्विटी ओरिएंटेड म्युच्युअल फंड योजना मानले जाते.</p>